"(...) istnieją dwa pierwiastki, dobra i zła, które są sobie przeciwne, a owo przeciwieństwo istnieje samo w sobie.
Najpierw należy rozróżnić dwa pierwiastki. Ten, kto pragnie zostać wprowadzony w tę wiedzę, winien wiedzieć, że dwa pierwiastki światła i ciemności mają zdecydowanie różne natury.
Następnie zrozumieć należy trzy kolejne momenty: po pierwsze — to, co było, czyli moment uprzedni, po drugie — to, co jest, a więc moment środkowy, i po trzecie — to, co będzie, czyli moment późniejszy.
W momencie uprzednim nie było jeszcze niebios i ziemi, istniały tylko światło i ciemność — każde oddzielnie. Naturą światła jest mądrość, naturą ciemności — głupota. I w ruchu, i w spoczynku pierwiastki te są przeciwstawne.
W momencie środkowym ciemność opanowała światło; daje sobie ona wreszcie folgę i przegania je; nadchodzi jasność i wnikając w ciemności spala się cała, aby je pokonać.
W momencie późniejszym światłość zwycięża i wszystko wraca do swego początku; dwa pierwiastki powróciły do dawnego stanu."
(Fragment Pelliot, „Journal Asiatique", 1913)

"Znamy dwie zasady: jedną z nich nazywamy Bogiem, a drugą — materią [hyle] lub demonem"
(św. Augustyn, "Contra Faustum" )

"Co się tyczy Księcia, który stoi na czele wszystkich Potęg Ciemności, to ucieleśnia on pięć form wedle kształtu pięciu stworów, które przebywają w pięciu sferach Ciemności.
Ów Książę posiada głowę lwa będącego symbolem świata ognia, skrzydła i ramiona orła, jakie posiadają synowie wiatru, odnóża demonów, na podobieństwo synów Piekła, tułów — węża [jako synowie Ciemności] i ogon ryby, mieszkanki świata synów Wody
Ale Władca Ciemności nie jest prapoczątkiem, lecz tylko straszliwą emanacją materii: został stworzony i ukształtowany przez nieczułą (i nierozumną?) myśl {początek} demonów i złych duchów.
Władca Królestwa Ciemności zna mowę i język mieszkańców swoich pięciu światów, słyszy wszystko, co wychodzi z ich ust, co mówią jedni do drugich w swoim języku. Wie o każdym planie podejmowanym przeciwko niemu, o każdej podłości knutej przez nich, aby mu szkodzić. Nie umknie mu żadne porozumiewawcze mrugnięcie oczu.
Natomiast Moce i Archontowie, którzy są mu podlegli, nie rozumieją jego języka [...] Jego głos jest donośny i przerażający, napawający trwogą jego Moce, a przypomina grzmoty [...] Kiedy Moce słyszą ten gromopodobny głos, padają na ziemię i biją przed nim czołem.
Jednakże charakterystyczną cechą Księcia Ciemności jest ograniczoność jego poznania. Wszystko jest mu znane, lecz tajemnice ich serc są dlań nieodgadnione. Nie zna ich duszy i myśli; umyka mu początek i koniec ich rozmyślań. Zna i pojmuje tylko to, co ma przed oczami [...] nie zna tego, co jest daleko od niego."
(Kephalaia)

"Król Ciemności nie wie nic o istnieniu Królestwa Światłości, które jest daleko od niego. W istocie Królestwo Światłości jest w nim samym, obwarowane pokojem i samowystarczalnością.
To królestwo ukryte jest w jego łonie, a Bóg otoczył je murem [...] Jego światłość i piękno nie są widoczne, aby nie stanowiły przedmiotu pożądania dla Złego Drzewa, by nie wywoływały jego rozdrażnienia, nie prowokowały zagrożenia z jego strony.
Królestwo Światłości jest samowystarczalne i nie ma wewnętrznego powodu, aby się zmieniać, lecz przeciwnie, przeznaczone jest do tego, aby wiecznie trwać w spokoju.
Pierwiastek dobra wie o istnieniu swego przeciwnika i dlatego ukrył się w nim, by go nie kusić. Pierwiastek zła, posiadając ograniczoną świadomość, nie wie, że poza nim istnieje coś innego.
Spotkanie dwóch Pierwiastków jest więc rezultatem ciągłego poruszania się materii, rodzajem ruchu, który doprowadza ją do granicy światła. Olśniewające widowisko sprawia, że opanowuje demony szalone pragnienie przywłaszczenia sobie tego świata. Pojawiają się w olbrzymiej liczbie i gotują się do agresji."
(Sewerus z Antiochii, "Homilie" )

"(...) istnieje pierwotna, prakosmiczna walka, w której Pierwiastek Dobra (z własnego przyzwolenia) został zwyciężony i pochłonięty przez Pierwiastek Zła. Tak więc, wobec naporu sił zła, istoty, które należą do Świata Światłości, przejęte są strachem.
Ponieważ Król Ciemności powziął zamiar wyprawy ku krainie Światłości, strach opanował pięć siedzib Boga Najwyższego. Tedy Ojciec na Wysokościach rzekł: Nie wyślę na wojnę żadnej z mych pięciu siedzib, ponieważ są mymi światami i zostały stworzone przeze mnie dla pokoju, lecz udam się sam i będę walczył przeciwko Królowi Ciemności.
Sam Bóg stawi czoło złu i wyda na pastwę materii własną istotę, aby swemu światu oszczędzić napaści.

W pierwszym etapie tej walki Pierwszy Człowiek, pierwsza emanacja Boga, uzbrojony w pięć elementów, staje do walki przeciwko Księciu Ciemności.
Pierwszy Człowiek zgasił przed nim światło, a widząc to Król Ciemności zastanowił się i rzekł: Znalazłem blisko siebie to, czego szukałem daleko. A wtedy Pierwszy Człowiek wraz ze swymi pięcioma synami oddał mu się jako pożywienie [...] Kiedy spożyło ich pięciu synów Ciemności, pięciu świetlistym bogom została odebrana inteligencja i stali się jadem dla synów Ciemności, przypominających ludzi pokąsanych przez wściekłego psa lub węża.
Ta ofiara z boskiej substancji ma na celu powstrzymanie agresji materii. Od tej chwili będzie chodziło o jej uwolnienie."
(Teodor bar Konai, "Księga Scholiów" )

"Druga boska emanacja, Duch Żywy, wyzwala Pierwszego Człowieka i prowadzi go do Królestwa Światłości. Takie jest prakosmiczne zbawienie, wydarzenie-archetyp, stanowiące rękojmię zbawienia człowieka.
Ale Pierwszy Człowiek musiał oddać materii swoje „uzbrojenie" (swoich „synów", pięć świetlistych elementów). Nowy etap wyswobodzenia boskiej substancji będzie polegał na opracowaniu wielkiej machiny do czerpania i oczyszczania wciąż uwięzionego światła. I tak powstanie świat.

Trzecia boska emanacja, Zwiastun, wprowadza rodzaj „koła" (Zodiak), które przekazuje światu światło czerpane i gromadzone przez dwa „naczynia" (PRAWDZIWE słońce i PRAWDZIWY księżyc).
Gdy naczynia dążyły ku środkowi nieba, Zwiastun ukazał swoje kształty zarówno męskie jak i żeńskie. I widzieli go Archontowie, Synowie Ciemności.
Na widok Zwiastuna, pięknego swymi kształtami, wszystkich Archontów przepełniło jedno pragnienie: Archontowie rodzaju męskiego pożądali rodzaju żeńskiego, a rodzaj żeński pożądał męskiego. I poczęli w tej żądzy oddawać światłość, którą byli wchłonęli, unosząc ją ku pięciu świetlistym Bóstwom.
Tak została odzyskana najczystsza część światła. Ale wciąż jeszcze jego część jest zanieczyszczona diabelską trucizną."

"Widząc sukces boskiej strategii, materia staje do walki i tworzy na podobieństwo Zwiastuna pierwszą parę ludzką. Dzięki pożądaniu i mnożeniu się rodzaju ludzkiego zamierza zachować światło, które jej umknęło.
Kiedy demon nienawiści, mistrz wszeteczeństwa, zobaczył to, uczuł rozdrażnienie i zazdrość. Stworzył tedy dwie płcie, męską i żeńską, aby naśladowały dwa wielkie, świetlne naczynia, słońce i księżyc, aby zwiodły i zamroczyły świetlną naturę w ten sposób, iż wejdzie na statek ciemności i, wiedziona przez nie, wstąpi do piekieł. Tam przeniesie się w pięć rodzajów egzystencji, w których wiele wycierpi i z której trudno jej będzie się wyswobodzić ."
(Traktat manichejski, Tuen Huang. „Journal Asiatique", 1911)

"W ten sposób stworzony człowiek jest pogrążony w śmiertelnym śnie.
Ale zstępuje ku niemu Przyjaciel, świetlisty byt, który budzi go i sposobi do czynu.
Sprawił on, że [człowiek] powstał i skosztował Drzewa Życia. I spojrzał człowiek i zapłakał. I ryczał jak lew, rwał włosy z głowy, krzyczał, bił się w piersi i mówił: „Biada, biada stwórcy mego ciała, biada temu, kto skrępował moją duszę, biada śmiałkom, którzy mnie ujarzmili."
(Księga Scholiów, XI)

Tak właśnie została objaśniona sytuacja człowieka, którego boska cząstka, świetlista dusza, jest uwięziona w Ciemnościach. Ten zły świat więzi nie tylko boską duszę, lecz także złe moce, których agresywność została powstrzymana. Świat jest również miejscem ciągłego oczyszczania.
"Żyjący Duch uczynił ze świata więzienie dla wszystkich Potęg Ciemności. Świat jest także miejscem oczyszczania się duszy, która została w nim pogrążona."
(Psałterz z Fajum)

To oczyszczanie ciągnie się aż do Trzeciego Czasu [moment późniejszy], w którym dokona się powrót do stanu pierwotnego podziału.
Lecz czy cała światłość (wszystka boska substancja) zostanie odzyskana? Istnieją na ten temat rozbieżności - św. Augustyn przyjmuje, że pewna część Światłości nie będzie mogła być odzyskana i po wieczne czasy pozostanie zamknięta w więzieniu mrocznej Materii.

"Ponad niezliczonymi eonami królestwa światła panuje w odwiecznej szczęśliwości Bóg; nad królestwem zaś mroku, nad jego złością niezmierzoną i niezliczonymi jego książęty panuje władca wszystkich sił złego.
Ponieważ każda z dwóch tych potęg wydaje jestestwa do niej podobne, przeto istnieje pięć dobrych żywiołów i pięć złych, a mianowicie dobrymi żywiołami są: Czyste Powietrze, Orzeźwiający Wiatr, Jasne Światło, Życiodajne Wody i Ogrzewający Ogień; złymi zaś są: ciemność, zły ogień, dym, samum (gorący wiatr pustynny), woda błotna.

(...) między obu królestwami wywiązuje się walka, i ojciec światła, broniąc swego królestwa, wydaje z siebie matkę życia, ta zaś wydaje człowieka pierwotnego, który, uzbrojonym będąc w 5 żywiołów, mężnie przeciwko ciemności występuje.
Niestety, został on pokonany i pozbawiony wielu cząstek światła, i nawet zginąłby zupełnie, gdyby ojciec na pomoc nie zesłał mu ducha żywego (pneuma zon, spiritus vivens), który go wydobył z ciemności. Ten duch żywy zowie się budowniczym świata, gdyż cząstki światła, odebrane ciemności, umieścił on na niebie, jako słońce i księżyc, nazwane Xristo i Duchem Świętym, z cząstek zaś świetlanych, które już z materią się połączyły, świat uformował.
Te w materię pogrążone cząsteczki światła zowią się anima i Iesus patibilis [Dusza Światła uwięziona w materii].

Pewną liczbę demonów, które już nieco światła w siebie pochłonęły, udało mu się jako gwiazdy umieścić na firmamencie. Słońce i księżyc przyciągają odtąd ku sobie cząstki światła, a gwiazdy przeszkadzają temu, o ile mogą, i całe dzieje świata nie są czym innym jak wyzwalaniem się cząstek światła, które do światła pierwotnego powrócić pragną.
Aby demonom światło odebrać, mami ich pneuma widziadłami pięknych dziewic i chłopców; demony burzą się wtedy, z gniewu wydają z siebie wyziewy, z których powstają obłoki, ryczą i stąd powstają grzmo­ty, pocą się i stąd tworzy się deszcz. Przy tym wydzielają się co­raz nowe cząstki światła i wracają do słońca; w taki sposób Bóg pokonywa ciemność!

Złe duchy lękają się, aby im nie odebrano wszystkich zarodków świetlanych i najwyższy między nimi postanawia na wzór człowieka pierwotnego utworzyć istotę, która by panowanie jego umocniła. Rozkazuje więc on diabłom swoim płodzić dzieci, na które przechodzą cząstki światła, po czym pożera tych diabełków, przez co skupia w ciele swoim wszystkie cząstki światła, później wraz z żoną swoją Nebrod wy­daje Adama, w którym mieści się i światło niebieskie i materia diabelska; światło ciągnie go ku niebu a ciemność ku ziemi.
Wyjaśnia to walkę złego i dobrego w sercu ludzkim!
Adam właściwie powinien by zapewnić zwycięstwo duszy świetlanej nad duszą złą przez wciąganie w siebie zarodków światła z natury, lecz lękliwy i chytry diabeł dodaje mu Ewę.
Adam i Ewa rodzą dzieci, wskutek czego rozpraszają się cząstki światła i coraz bardziej zaciemniają.
Więc Xristo, Bóg słońca, sam zstępuje na ziemię i objawia Boga prawdziwego.
(HISTORIA POWSZECHNA PRZEZ F. J. HOLZWARTHA)

"W ciele Adama uwięziona była ogromna liczba zarodków światła. Był on wielkim więźniem Mocy Zła. Mocy Światła zlitowały się i zesłały świetlistego "Zbawiciela". Ten zbliżył się do niewinnego Adama, zbudził go ze snu śmierci, ruszył go z miejsca, wyrwał go z letargu, wypędził uwodzicielskiego demona i uwięził daleko od siebie potężną archontkę płci żeńskiej.
Adam zastanowił się nad sobą i zrozumiał, że istnieje.

Lecz ten Zbawiciel jest jedynie uosobieniem Kosmicznego Światła, uwięzionego w materii, dlatego rozprzestrzenia się w całej naturze, rodzi się, cierpi i umiera każdego dnia, jest ukrzyżowany na każdym drzewie, jest codziennie spożywany w każdym pożywieniu. To uwięzione Kosmiczne Światło.
"Zbawiciel" sprawił wtedy, że Adam wstał i skosztował z drzewa życia. Adam rozejrzał się i zapłakał. Podniósł głos potężnie jak ryczący lew. Rwał włosy, uderzał się w pierś i rzekł: „Przeklęty niech będzie stwórca mego ciała i ten, który związał moją duszę, i ci, którzy uczynili mnie swoim niewolnikiem”. Odtąd obowiązkiem człowieka jest zachowanie ciała w czystości od wszelkiej cielesnej skazy poprzez praktykowanie samozaparcia, a także pomoc w wielkim dziele oczyszczenia całego wszechświata.

Kiedy, głównie dzięki działalności wybranych, wszystkie cząstki światła zostaną zebrane, pojawi się posłaniec, czyli Legat Tertius, Duch Życia przybędzie z zachodu, Pierwszy Człowiek ze swoimi zastępami przybędzie z północy, południa i wschodu, wraz ze wszystkimi eonami światła i wszystkimi doskonałymi istotami.
Atlas, Podtrzymujący Świat, zrzuci swój ciężar, Ozdoba Chwały [kopuła] ponad nim puści [rozpuści się], a tak niebo i ziemia pogrążą się w otchłani. Nastąpi powszechny pożar, który płonąć będzie, aż pozostaną tylko bezświetlne popioły. Ogień ten trwać będzie przez 1486 lat.
Gdy oddzielenie światła od ciemności zostanie ostatecznie zakończone, wszyscy aniołowie światłości, którzy pełnili funkcje w stworzeniu, powrócą na wysokość; ciemna dusza świata zatonie w głębi, która wówczas zostanie na zawsze zamknięta, a w królestwie światła zapanuje wieczny spokój, nie podlegający już inwazji ciemności."